‘আং’ | নাগালেণ্ডৰ মাটিৰ পৰা বিশ্ব-চিনমা মঞ্চলৈ

নাগালেণ্ডৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক থেজা ৰিঅ’ৰ ‘আং’ চিনেমাখনে ২০২৬ৰ ট’ৰ’ণ্টো আন্তৰ্জাতিক চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ প্ৰতিযোগিতামূলক শাখা ‘প্লেটফৰ্ম’ত শ্ৰেষ্ঠ পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছে। নাগালেণ্ডৰ এজন পৰিচালকৰ প্ৰথম পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চিনেমাই বিশ্বৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত লাভ কৰা এই স্বীকৃতি স্বাভাৱিকতেই তাৎপৰ্যপূৰ্ণ। কেৱল নাগালেণ্ডৰ বাবেই নহয়, সমগ্ৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চলচ্চিত্ৰ-চৰ্চাৰ বাবেও এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা।
‘আং’ৰ কাহিনী ১৯৬০ৰ দশকৰ নাগালেণ্ডৰ এক কন্যাক গাঁৱক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈছে। গাঁওখনৰ বয়সস্থ গাঁওপ্ৰধান আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ এই কাহিনীৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ। সময় সলনি হৈছে। সলনি হৈছে সমাজ, বিশ্বাস আৰু জীৱনধাৰা। বাহিৰৰ পৃথিৱীৰ প্ৰভাৱ ক্ৰমাৎ গাঁওখনৰ ভিতৰলৈ সোমাই আহিছে। বিশেষকৈ খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীৰ আগমনে পুৰণি বিশ্বাস আৰু নতুন ধৰ্মীয় ধাৰণাৰ মাজত এক নতুন দ্বন্দ্বৰ সৃষ্টি কৰিছে।
কিন্তু থেজা ৰিঅ’ই কেৱল এটা ঐতিহাসিক পৰিঘটনাক পৰ্দাত তুলি ধৰিব বিচৰা নাই। পিতৃ-পুত্ৰৰ সম্পৰ্ক, নিজৰ মাটি আৰু পৰিচয়ৰ সৈতে মানুহৰ সম্পৰ্ক, পৰম্পৰা আৰু পৰিৱৰ্তনৰ সংঘাত—এইবোৰৰ মাজেৰে তেওঁ মানুহৰ এক গভীৰ অভিজ্ঞতাৰ সন্ধান কৰিছে। সেয়ে ‘আং’ নাগালেণ্ডৰ অতীতৰ কাহিনী হৈ নাথাকি ঘৰ, পৰিচয়, বিশ্বাস আৰু বিচ্ছিন্নতাৰ এক সাৰ্বজনীন কাহিনীলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে।
চিনেমাখনৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল ইয়াৰ ভাষা। ‘আং’ কন্যাক ভাষাত নিৰ্মিত। কন্যাক সমাজৰ জীৱন, সংস্কৃতি, বিশ্বাস আৰু ইতিহাসক তেওঁলোকৰ নিজৰ ভাষাৰ মাজেৰে পৰ্দাত প্ৰকাশ কৰাৰ প্ৰয়াস কৰিছে পৰিচালকে। ইয়াৰ ফলত চিনেমাখনে কেৱল এটা জনগোষ্ঠীৰ কাহিনী কোৱা নাই; কন্যাক সমাজৰ এক বিশেষ সাংস্কৃতিক জগতকো দৃশ্যমান কৰি তুলিছে।
থেজা ৰিঅ’ৰ চলচ্চিত্ৰ-চিন্তাৰ মূলতে আছে নিজৰ সমাজ আৰু নিজৰ মানুহ। নিজৰ পৰিচিত পৃথিৱীৰ ভিতৰত থকা সংঘাত, দ্বন্দ্ব আৰু প্ৰশ্নক তেওঁ চলচ্চিত্ৰৰ বিষয় কৰি লৈছে। ‘আং’ৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ বাহিৰৰ দৃষ্টিৰে কন্যাক সমাজক ব্যাখ্যা কৰাৰ সলনি ভিতৰৰ পৰা সেই সমাজখনক চোৱাৰ চেষ্টা কৰিছে। এই দৃষ্টিভংগীয়েই চিনেমা খনক এক স্বকীয় ৰূপ দিছে।
‘আং’ৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰতো পৰিচালকে বিশেষ চলচ্চিত্ৰভাষা বাছি লৈছে। চিনেমাখন ১৬ মিলিমিটাৰ ফিল্মত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছে। পোলেণ্ডৰ চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী আদাম পিয়েটকিয়েভিচে দৃশ্যগ্ৰহণৰ দায়িত্ব পালন কৰিছে। নাগালেণ্ডৰ পাহাৰীয়া প্ৰকৃতি, গাঁওখনৰ পৰিৱেশ আৰু মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনক তেওঁলোকে এনে ধৰণে ধৰি ৰাখিছে যে পৰিৱেশ নিজেই চিনেমাখনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ হৈ পৰিছে।
অভিনয়ৰ ক্ষেত্ৰতো ‘আং’ৰ নিজস্বতা আছে। কন্যাক সমাজৰ কেইবাগৰাকী স্থানীয় শিল্পীৰ সৈতে স্কটলেণ্ডৰ অভিনেতা ডগলাছ হেনশ্বলে অভিনয় কৰিছে। স্থানীয় শিল্পীসকলৰ বহুতৰে বাবে এয়া আছিল চিনেমাত অভিনয়ৰ প্ৰথম অভিজ্ঞতা। স্থানীয় মানুহক লৈ স্থানীয় জীৱনৰ কাহিনী নিৰ্মাণ কৰাৰ এই প্ৰয়াসে চিনেমাখনৰ স্বাভাৱিকতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতা বৃদ্ধি কৰিছে।
থেজা ৰিঅ’ৰ চলচ্চিত্ৰ-যাত্ৰা অৱশ্যে ‘আং’ৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা নহয়। ইয়াৰ আগতে তেওঁ একে নামৰ এখন চুটি চিনেমা নিৰ্মাণ কৰিছিল। সেই চুটি চিনেমাখনে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰশংসা লাভ কৰিছিল। পাছলৈ সেই কাহিনী আৰু জগতখনকে অধিক বিস্তৃত ৰূপত পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চিনেমালৈ ৰূপান্তৰ কৰে তেওঁ। অৰ্থাৎ ‘আং’ৰ পৃষ্ঠভূমিত আছে বহুদিনৰ এক সৃষ্টিশীল অনুসন্ধান।
থেজা ৰিঅ’ নাগালেণ্ডৰ পৰা ওলাই আহি চলচ্চিত্ৰ অধ্যয়নৰ বাবে বিদেশলৈ গৈছিল। যুক্তৰাজ্যৰ নেশ্যনেল ফিল্ম এণ্ড টেলিভিছন স্কুলত তেওঁ চলচ্চিত্ৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। লিখাৰ প্ৰতি থকা আগ্ৰহৰ পৰাই তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰতি আগ্ৰহ গভীৰ হৈছিল। চুটি চিনেমা নিৰ্মাণৰ অভিজ্ঞতাৰ পিছত ‘আং’ তেওঁৰ প্ৰথম পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চিনেমা।
এজন পৰিচালকৰ প্ৰথম পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চিনেমাই ট’ৰ’ণ্টোৰ দৰে বিশ্বখ্যাত চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ প্ৰতিযোগিতামূলক শাখাত শীৰ্ষ পুৰস্কাৰ লাভ কৰাটো নিজেই উল্লেখযোগ্য। কিন্তু ‘আং’ৰ তাৎপৰ্য ইয়াতেই সীমাবদ্ধ নহয়। চিনেমাখনে দেখুৱাইছে যে কোনো এখন ঠাইৰ স্থানীয় কাহিনী, কোনো এটা ক্ষুদ্ৰ ভাষাৰ মানুহৰ জীৱন অথবা কোনো জনগোষ্ঠীৰ নিজস্ব স্মৃতিও বিশ্বৰ দৰ্শকৰ বাবে অৰ্থপূৰ্ণ হৈ উঠিব পাৰে।
‘আং’ৰ ট’ৰ’ণ্টো সাফল্যৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে— এই পুৰস্কাৰৰ ফলত চিনেমাখন ২০২৭ৰ একাডেমী পুৰস্কাৰৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চিনেমা শাখাত বিবেচিত হোৱাৰ যোগ্যতা অৰ্জন কৰিছে। অৱশ্যে ইয়াক অস্কাৰৰ বাবে মনোনীত নহ’ল।
ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ-মানচিত্ৰত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্থান বহুদিন ধৰি তুলনামূলকভাৱে সীমিত। অথচ এই অঞ্চলত আছে অসংখ্য ভাষা, জনগোষ্ঠী, লোকবিশ্বাস, ইতিহাস আৰু জীৱন-পদ্ধতি। সেইবোৰৰ নিজস্ব কাহিনী চলচ্চিত্ৰৰ ভাষাত প্ৰকাশ কৰাৰ সুযোগ এতিয়াও সীমিত। থেজা ৰিঅ’ৰ ‘আং’ সেই পৰিসৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যতিক্ৰম।
চিনেমাখনৰ কাহিনী সৰু পৰিসৰৰ— এখন গাঁও, এটা পৰিয়াল, পিতৃ-পুত্ৰৰ সম্পৰ্ক আৰু সলনি হৈ থকা এখন সমাজ। কিন্তু এই সীমিত পৰিসৰৰ ভিতৰতে থেজা ৰিঅ’ই সময়, পৰিচয়, বিশ্বাস, পৰম্পৰা আৰু পৰিৱৰ্তনৰ বৃহৎ প্ৰশ্নসমূহ উত্থাপন কৰিছে। নিজৰ মাটিৰ কাহিনী ক’বলৈ বিশ্বজনীন বিষয় বিচাৰি বাহিৰলৈ যাব নালাগে— নিজৰ সমাজৰ গভীৰতালৈ সোমাই গ’লেই সেই বিষয় বিচাৰি পোৱা যায়। ‘আং’ৰ সাফল্যৰ অন্যতম তাৎপৰ্য এইখিনিতেই।
থেজা ৰিঅ’ আৰু ‘আং’ এতিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ-চৰ্চাৰ অংশ। নাগালেণ্ডৰ কন্যাক সমাজৰ এটা কাহিনী ট’ৰ’ণ্টোৰ দৰে বিশ্বখ্যাত চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত স্বীকৃত হৈছে। এই স্বীকৃতিয়ে থেজা ৰিঅ’ৰ ব্যক্তিগত সৃষ্টিশীল যাত্ৰাই নিজৰ ভাষা, নিজৰ মানুহ আৰু নিজৰ ইতিহাসক কেন্দ্ৰ কৰি চিনেমা নিৰ্মাণ কৰিব বিচৰা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ নতুন প্ৰজন্মৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবে এক নতুন সম্ভাৱনাৰ ইংগিত বহন কৰিছে।
‘আং’ৰ যাত্ৰা এতিয়াও শেষ হোৱা নাই। কিন্তু ট’ৰ’ণ্টোৰ মঞ্চত লাভ কৰা স্বীকৃতিয়ে ইতিমধ্যে এটা কথা স্পষ্ট কৰি দিলে— নাগালেণ্ডৰ এখন কন্যাক ভাষাৰ চিনেমাৰ কাহিনীও বিশ্বৰ দৰ্শকৰ সৈতে কথা পাতিব পাৰে। আৰু সেই কাহিনী কোৱাৰ শক্তি আহিছে কোনো কৃত্ৰিম বিশ্বজনীনতাৰ পৰা নহয়; আহিছে নিজৰ মাটি, নিজৰ মানুহ আৰু নিজৰ সাংস্কৃতিক স্মৃতিৰ গভীৰ সংযোগৰ পৰা।