লটিঘটি | মেঘদূত চিত্ৰগৃহৰ মালিকে প্ৰযোজক ভূপেন হাজৰিকাক দিছিল ৪০ হাজাৰ টকা –উৎপল মেনা

“কোন ক’ত লটিঘটি” আছিল চিনেমা খনৰ নাম। পাছত সলনি কৰিলে– “লটিঘটি” । মহুৰৎ হোৱাৰ পাছত, চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম আগবঢ়াৰ পাছত চিনেমা খনৰ লেখক-পৰিচালক ভূপেন হাজৰিকাই “কোন ক’ত” শব্দ দুটা বাদ দিছিল। মহুৰৎ হৈছিল ১৯৬৫ চনৰ ১৪ এপ্ৰিলত, কলকাতাৰ (তেতিয়াৰ কলিকতাৰ) টালিগঞ্জৰ ফিল্ম ছাৰ্ভিচ লেব’ৰেটৰিৰ উদ্যানত । ক্লেপষ্টিক দিছিল ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱাই।চিত্ৰগৃহলৈ আহিছিল ২৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৬ -ত, গুৱাহাটীৰ মেঘদূত চিত্ৰগৃহত। প্ৰিণ্টৰ সংখ্যা আছিল ৩টা।
“প্ৰতিধ্বনি”ৰ বাণিজ্যিক বিফলতাৰ পাছত চিনেমা লেখক, চিনেমা পৰিচালক, চিনেমা প্ৰযোজক ভূপেন হাজাৰিকাৰ মনলৈ আহিছিল– জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ “বজাৰ চিন্তা”। “১৯৬৪ চন গ’ল, আহিল ‘৬৫। বছৰটোৰ প্ৰথম ভাগতে মই ঠিক কৰিলোঁ– সৰু ছবি এখন কৰিম। তেৰ দিনতে শ্বুটিং শেষ কৰিম, ঠিক যেনেকৈ জ্যোতি ককাইদেৱে ‘ইন্দ্ৰ-মালতী” কৰিছিল। তেওঁ কৈছিল– ‘জয়মতীত খৰচ বহুত হ’ল। এইবাৰ কম পইচাত ইন্দ্ৰ-মালতী কৰিম।’ একেদৰে ময়ো কম খৰচতে ‘লটিঘটি’ খন কৰিবলৈ মনস্থ কৰিলোঁ।…” (–ভূপেন হাজৰিকা/ “মই এটি যাযাবৰ”)
–কম বাজেট! ১ লাখৰ অলপ বেছি! গতিকে লাভ হৈছিল প্ৰযোজকৰ। কেৱল মেঘদূত চিত্ৰগৃহৰ মালিক প্ৰযোজক ভূপেন হাজৰিকাক দিছিল ৪০ হাজাৰ টকা। ভূপেন হাজৰিকাই লিখিছিল– “খুব কমত কৰিছিলোঁ বাবে লাভ বেছি হ’ল।…” ( “মই এটি যাযাবৰ”)
চিনেমা খনৰ কাহিনীৰ “চৰিত্ৰ”বোৰ আজিৰ তাৰিখতো দেখা যায়। “প্ৰেমকুমাৰ”ৰ সংখ্যা অসমীয়ি চিনেমাৰ ক্ষেত্ৰ খনত বাঢ়ি আছে। (প্ৰেমকুমাৰৰ দৰে “চৰিত্ৰ”ই আজিৰ তাৰিখতো অসমীয়া চিনেমাৰ ক্ষতি কৰি আছে।)

প্ৰেম কুমাৰে “চিনেমা” নুবুজে, নাজানে; কিন্তু চিনেমা নিৰ্মাণৰ ইচ্ছা। –কেনে ধৰণৰ চিনেমা নিৰ্মাণ কৰিব! বোম্বেমাৰ্কা অসমীয়া চিনেমা। টকাৰ আকাল নাই। প্ৰেমকুমাৰৰ দেউতা ৰামনাথ মহাজনৰ অজস্ৰ টকা। ব্যবসায়ত দুর্নীতি কৰি ৰাতিটোৰ ভিতৰতে লাখপতি হোৱা মহাজনে “চিনেমা”তো টকাহে দেখিছে! ‘মিঠাতেলৰ লগত মবিল মিহলাই’ ধনী হোৱা মহাজনে পুতেক প্ৰেমকুমাৰক ‘চংস্কৃতিৰ লগত ব্যবসায় মিহলাই’ কোটিপতি হােৱাৰ বাট দেখুৱাইছে। পুতেকক মহাজনে টকা ৮০ হেজাৰ দিলে এই চর্তত– ‘টকা পোৱা, হিন্দী টাইপৰ, ৰাতি চলা বিধৰ ছবি’ নিৰ্মাণ কৰিব লাগিব। ৮০ হাজাৰ টকা দেউতাকৰ পৰা লৈ মদনকুমাৰে ‘আল্ট্রা মডার্ন চাংস্কৃতিক মুভীটোন’ নামৰ এটা কোম্পানী গঠন কৰিলে। হাতত ল’লে প্ৰথম খন চিনেমা– “লটিঘটি”। চিনেমাৰ শ্বুটিং কৰিম বুলি কলিকতা (কলকাতা) পালে। কলিকতাৰ ‘ব্ৰহমপুৰী ষ্টুডিঅ’ত শ্বুটিং আৰাম্ভ হ’ল। কাম শেষ হোৱাৰ আগতে মদন কুমাৰৰ টকা শেষ হ’ল। টকা বিছাৰি আকৌ দেউতাকৰ ওচৰ পালে। আৰু ৫০ হাজাৰ টকাৰ প্ৰয়োজন। প্ৰয়োজন পূৰাবলৈ আগবাঢ়ি আহিল দেউতাকৰ হৈ কলিকতাৰ বাঁহ ব্যবসায়ী শেঠ বাসুদেৱ। বাসুদেৱকো লাগে কেৱল “বজাৰ”। বজাৰৰ অংকত চিনে-চিন্তাত চহকী পৰিচালকৰ মনত আউল লাগিল। প্ৰযোজকৰ পুতলা হ’ল! পৰিচালকৰো পেট-ভাতৰ চিন্তা আছে নহয়! দৰিদ্র পৰিচালক, ‘টেকনিচিয়ান’ ভৱতাৰণে এজন ভায়েকক কলেজত পঢ়ুৱাব লাগে, এগৰাকী ভনীয়েকক বিয়া দিব লাগে। তেওঁ নিৰুপায়। এফালে বিবেক, আনফালে টকা। মনৰ বিপৰীতে গৈ চিত্ৰনাট্য সলনি কৰিলে। চিনেমা কৰিবলৈ যোৱা সঁচা শিল্পী, সত্রীয়া শিল্পী গণপতি গায়ন আদিৰ লটিঘটি হ’ল।
“শেষ দৃশ্যত নায়ক মদনৰ হতুৱাই দিগন্তক তিনিটা ঘোচা মৰোৱা হ’ল। কিন্তু চিত্রনাট্য উলাই কৰি মদনে তিনিটা ঘোচা মাৰিলে দিগন্তক। ইয়াৰ পাছত ডঃ হাজৰিকাই প্রশ্ন কৰিছে অসমীয়া ৰাইজক–
‘অসমৰ সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰত অমার্জিত ৰুচিৰ টকা থকা লোকে এনেকৈ মৰা মানসিক ঘোচাবোৰ আদর্শবাদী দিগন্তসমূহে আৰু সংগ্রামী কলা-কুশলী ভৱতাৰণ ভূঞাসমূহে সদায় সহি থাকিবনে?’ ‘লটিঘটি’ ছবি কৰিবলৈ গৈ লটিঘটি হোৱা সত্রীয়া শিল্পী গণপতি গায়ন আদিয়ে এই লটিঘটি সহ্য কৰি থাকিবনে। শেঠ বাসুদেব আৰু ৰামনাথ মহাজনৰ দৰে লোকসমূহে সংস্কৃতিক মৰাপাট বা মিঠাতেলৰ ব্যৱসায় বুলি ভাবিবলৈ এৰিবনে? শব্দযন্ত্রী কর্ণেন্দ্রিয় গুপ্তই কিয় ইৰাণীৰ পিনে চাই চিঞৰিছিল–সুস্থ ছবিৰ দিগন্ত নমৰেই, মধুমতীৰ মাজেৰে দিগন্তৰ আদর্শই ৰূপ পাবনে? ভৱতাৰণে সপোন দেখা, অসমীয়া বোলছবিৰ দিগন্ত মধুৰ হ’বগৈনে?’…” (উৎস: প্ৰফুল্ল কুমাৰ দত্তৰ “ৰংঘৰ” আলোচনীত প্ৰকাশ পোৱা লেখা)

আহিছোঁ চিনেমা খনৰ গীত, সংগীত প্ৰসংগলৈ। আৱহ সংগীতেৰ ৰূপালী গল্পটোৰ সৌন্দৰ্য বঢ়াইছে চিনেমা খনৰ পৰিচালক, সংগীত পৰিচালক ভূপেন হাজৰিকাই। কাহিনী-ৰেখাৰ গতিত ব্যৱহাৰ কৰিছে– “ৰমজানৰে ৰোজা গ’ল… (কথা: ভূপেন হাজৰিকা, কণ্ঠ: মহম্মদ ৰফি, ভূপেন হাজৰিকা, মীৰা চিৰা, যশোধাৰা, সুলোচনা), “ফাগুন আয়োৰে হাঠিলা মাৰী বাজে বাসুঁৰী…” (কথা: গজানন বৰ্মা, কণ্ঠ: গীতা দাস, মণিষা সেনগুপ্ত), “জীৱনটো যদি অভিনয় হয়… (কথা: ভূপেন হাজৰিকা, কণ্ঠ: জয়ন্তু হাজৰিকা, ইলা বসু), “টিৰাপ সীমান্ত ৰূপৰ নাই অন্ত… (কথা-কণ্ঠ: ভূপেন হাজৰিকা), “কোনে কয় মই অকলশৰীয়া…” (কথা-কণ্ঠ: ভূপেন হাজৰিকা), “সহস্ৰ জনে মোক প্ৰশ্ন কৰে…” (কথা-কণ্ঠ: ভূপেন হাজৰিকা), “প্ৰচণ্ড ধুমুহাই প্ৰশ্ন কৰিলে মোক তোমাৰ প্ৰাপ্য কি কোৱা…” (কথা-কণ্ঠ: ভূপেন হাজৰিকা), “কোন ক’ত লটিঘটি কিনো ভৈল কাল…” (কথা: নিৰ্মলপ্ৰভা বৰদলৈ, কণ্ঠ: ভুপেন হাজৰিকা, জয়ন্ত হাজৰিকা, গীতা দাস, অনিল দত্ত) গীত কেইটা।

“লটিঘটি”ৰ…
প্ৰযোজক, পৰিচালক, কাহিনী-চিত্ৰনাট্য, সংগীত: ভূপেন হাজৰিকা
চিত্ৰগ্ৰহণ: শক্তি দত্ত
সম্পাদনা: ৰাস বিহাৰী সিন্‌হা
অভিনয়ত: বিজয় শংকৰ, বিদ্যা ৰাও, শৰৎ দাস, ৰত্ন ওজা, কুলদা কুমাৰ ভট্টাচাৰ্য, হৰিনাৰায়ণ দাস, জ্যোতিষ ভট্টাচাৰ্য, জহৰ ৰয়, নিৰুপতি চেটাৰ্জী, বেবি গুপ্তা আদিয়ে অভিনয় কৰিছিল। চিনেমা খনৰ ‘জীৱনটো যদি অভিনয় হয়’ গীতটো জয়ন্ত হাজৰিকা আৰু মণিষা সেনগুপ্তাক লৈ চিত্ৰায়ণ কৰিছিল।